مقدمه اي بر کشت هيدروپونيک

 

 

کشت بدون خاک شامل انواعي از روشهاي غير متعارف کاشت گياهان است . مانند کشت آبي و کشت در ماسه و کشت در سنگريزه و کشت هوايي و کشت داخل لوله و ... کلمه هيدروپونيک براي اولين بار در آمريکا استفاده شد و مترادف با کشت بدون خاک است . ولي در آلمان و انگليس کشت آب براي اين روش نام گذاري مي شود . روش کشت گياهان بدون خاک از سالها قبل در فلسطين اشغالي استفاده مي شده است . در اين منطقه به دليل کمبود آب و خاک اين روش جايگزين مناسبي براي زراعت روشهاي متداول است .در زير انواعي از کشت هاي هيدروپونيک توضيح داده مي شوند :

کشت آبي يا مايع : ريشه گياه به طور مداوم در محلول غذايي قرار دارد و گياه از قسمت طوقه ( حد فاصل ريشه و ساقه ) بيرون از مايع است و با پلاستيک و مقوا و ... بالا نگه داشته شده است . کشت درون لوله هم نوعي از کشت مايع است . کشت در ماسه : ريشه گياهان در داخل مواد جامدي که داراي قطر کوچکتر از ۳ ميلي متر باشند قرار دارد و اين مواد مانند پلاستيک و پشم سنگ و يا هر ماده ديگري که آلي نباشد ممکن است . کشت در سنگريزه : ريشه گياهان در موادي که قطري بيشتر از ۳ ميلي متر دارند قرار گرفته مثل سنگ خارا و گدازه آتشفشاني و بازالت و هر ماده غير آلي ديگر . در اين روش آبياري به دو صورت آبياري لوله اي ( زيرزميني ) که مواد غذليي در مخزني بوده و به بستر رشد گياه پمپ مي شود و آبياري سطحي که محلول غذايي رقيق در سطح محيط رشد توسط لوله سوراخداري پخش مي شود ( کود مايع به آب مصرفي گياه در هنگام آبياري اضافه شده است ) کشت در هوا : در اين روش ريشه گياهان در محيطي قرار گرفته که به وسيله قطراتي آب که حاوي مواد غذايي لازم است اشباع شده است . اين روش به تجهيزات پيشرفته نياز دارد . کشت در ورمي کوليت : ريشه گياه در ورمي کوليت که با موادي معدني مخلوط شده است قرار دارد کشت در پشم سنگ : ريشه گياه در داخل پشم سنگ و مواد معدني که خصوصياتي شبيه به پشم سنگ دارند قرار مي گيرد . کشت آبي : اين کشت بيشتر براي گياهان زينتي به کار مي رود . کشت در پلاستيک : ريشه در داخل کيسه هاي پلاستيکي قرار داشته و مواد اطراف ريشه هم شامل کمپوست يا پيت يا خاک اره و ... مي باشد .

به طور کلي کشت بدون خاک از دو سيستم پيروي مي کند :

۱- سيستم باز : محلول غذايي مججد استفاده نشده مثل کشت در پشم سنگ و کشت کيسه اي و کشت در سنگريزه

۲-سيستم بسته : محلول غذايي مجدد مورد استفاده قرار مي گيرد و به عبارت ديگر محلول در يک چرخه قرار دارد و به آن فقط مواد غذايي که کاهش مي يابند و آب اضافه مي شود . اما اين روش کشت بدون خاک يک سري مزايا و معايبي نسبت به ديگر روشهاي متداول کشت گياهان دارد که در زير بيان مي شوند:

۱- چون محلول غذايي مايع است به راحتي مي توان آن را کنترل کرد و تنها مواد غذايي که کاهش يافته است را به محلول اضافه کرد در حالي که در خاک اين کار غير ممکن است ( هزينه زيادي دارد ) .

۲- گياهان را مي توان در مناطقي پرورش داد که در حالت عادي رشد نمي کنند

۳- مصرف آب در اين روش به طور قابل ملاحظه اي کاهش مي يابد و اين يک مزيت براي نواحي خشک است .

۴- در اين روش ضد عفوني کردن محيط رشد بسيار شده و کم هزينه است در حالي که ضد عفوني کردن خاگ گران قيمت و غير ممکن است . پس در اين روش آلودگيهاي ريشه بسيار کم ديده مي شود .

۵- در اين روش مي توان از آبهاي شور هم استفاده کرد .

۶-در اين روش محصول بسيار بيشتر و کيفيت عالي داشته چون مواد غذايي به راحتي در اختيار گياه قرار داشته است پس در حقيقت کيفيت و کميت محصول در واحد سطح افزايش چشمگيري دارد .

۷-در اين روش از حجم ريشه ها به شدت کاسته مي شود و بزرگ شدن ريشه ها در حد ميکروسکوپي است و چون ريشه ها نسبت به کشت خاکي کم شده کمتر هم دچار بيماري مي شوند .

۸- مهمترين عيب اين روش اين است که به سرمايه گذاري بالايي نياز دارد زيرا تمام سيستمها بايد اتوماتيک باشد .

۹- براي کشت گياهان با اين روش به افرادي نياز است که در اين زمينه تخصص و آگاهي داشته باشند .

۱۰- آلودگي آبهاي زير زميني هم در اثر مخلوط شدن با محلول هاي غذايي مشکلي ديگر است .

۱۱-دفع ضايعاتي مثل پشم سنگ که به عنوان محيط رشد هستند هم مشکل است . به طور کلي دوستان اين روش يکي از روشهاي نوين در کشاورزي بوده که بسيار جاي کار دارد و در حالي که بسياري از کشورها اين کار را انجام مي دهند لااقل در ايران جاي کار کردن زياد دارد و علارقم اينکه سرمايه و دانش زيادي لازم دارد ولي به عنوان يکي از رشته هايي است که آينده اي درخشان در دنياي کشاورزي دارد .